Przygotowanie siłowe w koszykówce — jak planować trening?

Przygotowanie siłowe w koszykówce pomaga rozwijać możliwości potrzebne podczas przyspieszania, wyskoków, hamowania i rywalizacji z przeciwnikiem. Jego skuteczność zależy jednak od czegoś więcej niż ciężaru na sztandze czy liczby wykonanych powtórzeń. Ćwiczenia, objętość i intensywność powinny odpowiadać potrzebom zawodnika oraz obciążeniom wynikającym z treningów koszykarskich i meczów. Ten sam plan może być odpowiedni na początku przygotowań, a zbyt wymagający podczas tygodnia z dwoma spotkaniami. Dlatego trening siłowy koszykarza warto oceniać przez pryzmat celu, jakości wykonania i możliwości regeneracji.

Jednym z najczęstszych problemów, które obserwuję u zawodników, jest nadmiar powtórzeń niewnoszących już oczekiwanej jakości do treningu. Kolejne serie zwiększają zmęczenie, ale niekoniecznie odpowiadają na aktualne potrzeby koszykarza. W swojej pracy często zaczynam od ograniczenia takiej objętości i uporządkowania głównych ćwiczeń. Kontroluję tonaż, lecz większą uwagę poświęcam prędkości ruchu sztangi i technice. Celem jest poprawa możliwości zawodnika przy rozsądnym koszcie zmęczenia, tak aby praca na siłowni wspierała jego grę.

Jaki trening siłowy jest dobry dla koszykarza w okresie przygotowawczym?

Okres przygotowawczy daje więcej przestrzeni na rozwijanie siły, doskonalenie techniki ćwiczeń oraz stopniowe zwiększanie tolerancji na obciążenia. U części zawodników istotnym celem będzie także rozbudowa masy mięśniowej, ale nie należy zakładać, że potrzebuje jej każdy koszykarz. Początkujący może wymagać przede wszystkim nauki podstawowych ruchów, natomiast doświadczony zawodnik — bardziej ukierunkowanej pracy nad siłą lub mocą. Dobór ćwiczeń i progresji powinien uwzględniać staż treningowy, aktualne możliwości oraz czas pozostały do rozpoczęcia rozgrywek. Więcej o organizacji całych przygotowań przeczytasz we wpisie dotyczącym okresu przygotowawczego w koszykówce.

Nie wyznaczam jakości przygotowania przez osiągnięcie określonej liczby ton w tygodniu. Tonaż jest pomocny w śledzeniu objętości, ale sam nie opisuje trudności ćwiczeń, szybkości ruchu ani reakcji zawodnika. W głównych ćwiczeniach wielostawowych najczęściej nie przekraczam sześciu powtórzeń w serii, natomiast w zadaniach nastawionych na dynamikę zwykle pracuję w okolicach trzech–czterech. Są to ramy mojego sposobu programowania, a nie granice obowiązujące w każdym ćwiczeniu i u każdego koszykarza. Ćwiczenia uzupełniające mogą wymagać innych zakresów, zależnie od ich celu.

Jak monitoruję przygotowanie siłowe w koszykówce?

Podstawą kontroli jest zapisywanie ćwiczeń, ciężaru, liczby serii i powtórzeń. Iloczyn serii, powtórzeń oraz obciążenia pozwala obliczyć tonaż, nazywany również objętością obciążenia: przykładowo cztery serie po dziesięć powtórzeń z ciężarem 50 kg dają 2000 kg. Taki zapis ułatwia porównywanie podobnych jednostek, ale nie jest pełną miarą obciążenia organizmu. Dwie sesje o takim samym tonażu mogą różnić się intensywnością, przerwami, zakresem ruchu i stopniem zmęczenia. Dlatego nie traktuję sumy kilogramów jako samodzielnego kryterium progresji.

W przysiadzie, zarzucie sztangi i wyciskaniu leżąc korzystam z enkodera Vitruve, który pozwala mierzyć prędkość ruchu sztangi. Zwracam uwagę zarówno na wykonanie kolejnych powtórzeń, jak i na wyniki uzyskiwane przy porównywalnym obciążeniu. Interpretacja wymaga zachowania podobnej techniki, zakresu ruchu oraz sposobu pomiaru — wyników różnych ćwiczeń nie można traktować zamiennie. Pomiar prędkości jest dodatkową informacją do podejmowania decyzji, obok obserwacji ruchu i rozmowy z zawodnikiem. Sam odczyt nie zastępuje oceny całej sytuacji treningowej.

przygotowanie siłowe w koszykówce

Jak planować trening siłowy koszykarza w sezonie?

W sezonie trening siłowy musi współgrać z kalendarzem meczów, obciążeniami na boisku i rolą zawodnika w zespole. Przy jednym meczu tygodniowo jako punkt wyjścia sugeruję dwie–trzy jednostki siłowe, natomiast przy dwóch spotkaniach zwykle schodzę do dwóch. Nie oznacza to jednak, że każda z tych jednostek ma taką samą długość, objętość i trudność. Znaczenie mają między innymi rozegrane minuty, odstęp między meczami, podróże oraz aktualne zmęczenie. Liczba jednostek jest punktem wyjścia do planowania, a nie obowiązkiem realizowanym za wszelką cenę.

W głównych ćwiczeniach wielostawowych najczęściej pozostaję przy seriach do sześciu powtórzeń, a w ćwiczeniach dynamicznych zwykle stosuję trzy–cztery. Ważne jest jednak nie tylko to, ile powtórzeń zawodnik wykona, lecz także jak je wykona. Krótka seria również może być bardzo wymagająca, jeżeli ciężar jest duży, przerwy niewystarczające lub zawodnik przystępuje do niej zmęczony. Dlatego kontroluję prędkość sztangi i technikę, zamiast automatycznie realizować zapisaną objętość. Ograniczenie zbędnych powtórzeń ma pozwolić zachować odpowiedni bodziec bez niepotrzebnego dokładania zmęczenia.

Sezon nie musi oznaczać wyłącznie podtrzymywania siły — u części zawodników możliwy jest również dalszy rozwój. Nie warto zatem z góry wykluczać pracy nad siłą maksymalną ani sprowadzać wszystkich jednostek do ćwiczeń dynamicznych. Dobór środków zależy od potrzeb: mogą to być ćwiczenia z większym oporem, zadania balistyczne, plyometria lub odpowiednio opanowane pochodne ćwiczeń dwubojowych. Nie każdy koszykarz musi wykonywać zarzut, aby skutecznie pracować nad mocą. Szerszy kontekst łączenia tych elementów opisuję we wpisie o treningu motorycznym w koszykówce.

Koszykarze, z którymi pracuję, po uporządkowaniu treningu i ograniczeniu zbędnej objętości zgłaszają poprawę dynamiki oraz pierwszych kroków podczas mijania przeciwnika. To cenna informacja o tym, jak odczuwają swoją grę, ale nie utożsamiam jej automatycznie z wynikiem pomiaru szybkości. Prędkość sztangi pokazuje wykonanie konkretnego ćwiczenia na siłowni, natomiast skuteczność minięcia zależy również od techniki, reakcji i sytuacji boiskowej. Dlatego nie obiecuję, że sama poprawa przysiadu czy zarzutu przełoży się wprost na identyczny efekt u każdego zawodnika. Trening siłowy stanowi część całego przygotowania koszykarza.

Jak koszykarz powinien trenować na siłowni po sezonie?

Okres przejściowy służy odpoczynkowi po rozgrywkach oraz przygotowaniu do kolejnego etapu pracy. Nie musi oznaczać całkowitej rezygnacji z treningu siłowego, ale jego zakres powinien wynikać ze zmęczenia, stanu zdrowia i długości dostępnej przerwy. U jednego zawodnika priorytetem będzie wyraźne ograniczenie obciążeń, u innego stopniowa praca nad obszarami, którym trudno było poświęcić czas podczas sezonu. Nie warto jednak automatycznie utożsamiać całego czasu między sezonami z lekkim treningiem kompensacyjnym. Wraz z zakończeniem odpoczynku i przejściem do przygotowań zmieniają się cele oraz wymagania treningowe.

Poniższa tabela podsumowuje główne założenia treningu w poszczególnych okresach sezonu

OkresGłówny kierunek pracyJak dobierać obciążenia?Organizacja
PrzygotowawczyRozwój siły, techniki i tolerancji na obciążenia; masa mięśniowa według potrzebWedług celu ćwiczenia, stażu i reakcji zawodnikaDostosowana do całego planu przygotowań
StartowyPodtrzymanie lub rozwój siły i mocy przy kontroli zmęczeniaKontrola ciężaru, objętości, techniki i prędkości ruchuW mojej praktyce: zwykle 2–3 jednostki przy jednym meczu, dwie przy dwóch meczach
PrzejściowyOdpoczynek i indywidualnie dobrana praca uzupełniającaWedług zmęczenia i potrzeb po sezonieElastyczna, zależna od długości przerwy

Jeśli trenujesz koszykówkę i chcesz dopasować siłownię do swoich potrzeb oraz kalendarza meczów, sprawdź indywidualny trening motoryczny w Warszawie. Współpracę opieram na ocenie możliwości zawodnika, doborze ćwiczeń i kontroli ich wykonania, w tym pomiarze prędkości sztangi.

Bibliografia:

  1. Periodyzacja treningu (6th edition) – Tudor Bompa, Carlo A.Buzzichelli
  2. Essentials of Strength Training and Conditioning – G.Gregory Haff
  3. Routledge Handbook of Strength and Conditioning – Anthony Turner
  4. Basketball Anatomy – Brian Cole, Rob Panariello
  5. The Acute and Chronic Effects of Implementing Velocity Loss Thresholds During Resistance Training: A Systematic Review, Meta-Analysis, and Critical Evaluation of the Literature.
  6. Effectiveness of an Individualized Training Based on Dynamic Strength Index on Sprinting, Jumping and Change of Direction Performance in Basketball Players: A Randomized Controlled Trial.

Marcin Przysiwek
Marcin Przysiwek

Trener przygotowania motorycznego i trener personalny z blisko 20-letnim doświadczeniem. Absolwent AWF Warszawa, uczestnik specjalistycznych szkoleń EXOS i Barca Innovation Hub. Były trener przygotowania motorycznego młodzieżowych reprezentacji Polski w koszykówce. W pracy łączę wiedzę naukową z praktyką treningową, pomagając sportowcom rozwijać siłę, szybkość i wydolność.

Artykuły: 106
    0
    Twój koszyk
    Twój koszyk jest pusty, pora coś z tym zrobić!Wejdź do sklepu